Showing posts with label Great Writer. Show all posts
Showing posts with label Great Writer. Show all posts

Monday, 22 January 2018

Pt. Laxmi Narayan Mishra


рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдоिрд╢्рд░ рдЬी рдХा рдЬрди्рдо рд╕рди 1903 рдоें рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЖрдЬрдордЧрдв़ рдЬ़िрд▓े рдХे рдмрд╕्рддी рдиाрдордХ рдЧ्рд░ाрдо рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡рд░्рд╖ 1928 рдоें рдЕрдкрдиी рдмी.рдП. рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा 'рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╣िрди्рджू рдХॉрд▓ेрдЬ', рдХाрд╢ी рд╕े рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХी рдеी। 18 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╕े рд╣ी рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдоिрд╢्рд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╕ृрдЬрди рдХी рдУрд░ рдЙрди्рдоुрдЦ рд╣ुрдП। рдЙрдирдХी 'рдЕंрддрд░्рдЬрдЧрдд्' (1921-1922 рдИ.) рдиाрдордХ рдХाрд╡्рдп рд░рдЪрдиा рдЙрд╕ी рд╕рдордп рдХी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рдЖрдкрдХी рдиाрдЯрдХीрдп рдк्рд░рддिрднा рдХा рдЙрджрдп рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ुрдЖ। 'рдЕрд╢ोрдХ' рдЙрдирдХा рдкрд╣рд▓ा рдиाрдЯрдХ рд╣ै। рдк्рд░рд▓рдп рдХे рдкंрдЦ рдкрд░' рдФрд░ 'рдЕрд╢ोрдХ рд╡рди' рдоिрд╢्рд░рдЬी рдХे рджो рдПрдХांрдХी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ैं। 'рдк्рд░рд▓рдп рдХे рдкंрдЦ рдкрд░' рдиाрдордХ рдПрдХांрдХी рд╕рдЧ्рд░рд╣ рдоें рд▓ेрдЦрдХ рдХी рдЫ: рдПрдХांрдХी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ीрдд рд╣ैं। рдк्рд░ाрдп: рд╕рдорд╕्рдд рдПрдХांрдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдк्рд░рдзाрди рд╣ैं। рдЕрдзिрдХांрд╢ рдПрдХांрдХी рд╡िрд╢ुрдж्рдзрдд: рдиाрд░ी рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рд▓िрдЦी рдЧрдИ рд╣ैं। рджो-рдПрдХ рдПрдХांрдХी рдЧ्рд░ाрдоीрдг рднाрд╡рднूрдоि рддрдеा рд╡рд╣ाँ рдХे рдЬрди-рдЬीрд╡рди рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдкрд░ рд▓िрдЦी рдЧрдИ рд╣ैं। рдЗрди рджो рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд 'рднрдЧрд╡ाрди рдордиु рддрдеा рдЕрди्рдп рдПрдХांрдХी' рднी рдПрдХ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕рднी рдПрдХांрдХी рдкौрд░ाрдгिрдХ рдФрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╣ैं। 'рднрдЧрд╡ाрди् рдордиु', 'рд╡िрдзाрдпрдХ рдкрд░ाрд╢рд░', 'рдпाрдЬ्рдЮрд╡рд▓्рдХ्рдп', 'рдХौрдЯिрд▓्рдп', 'рдЖрдЪाрд░्рдп рд╢ंрдХрд░', рдПрдХांрдХी рдХे рдпे рдиाрдо рд╣ी рд╣िрди्рджुрдд्рд╡ рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдРрд╕े рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд▓рдЧрддे рд╣ैं рдХि рд╣िрди्рджू рдорди рдЗрдирд╕े рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрднिрднूрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрди рдПрдХांрдХिрдпों рдХी рд╢िрд▓्рдкрд╡िрдзि рдкрд░ рд░ेрдбिрдпो рдПрдХांрдХी рдХрд▓ा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╢िрд▓्рдк рд╕ंрдЧрдарди рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै। рдпे рдПрдХांрдХिрдпाँ рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рдиाрдЯрдХों рдХी рднाँрддि рд╣ी рдкрдарди-рдкाрдарди рдХी рд╕ुрди्рджрд░ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдХрд░рддी рд╣ैं, рдкрд░ рдЗрдирдХा рд░ंрдЧрдоंрдЪीрдп рдкрдХ्рд╖ рдЙрддрдиा рд╣ी рдиिрд░्рдмрд▓ рдФрд░ рдЬрдЯिрд▓ рд╣ै।рдоिрд╢्рд░ рдЬी рдХे рдПрдХांрдХी рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкौрд░ाрдгिрдХ, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ, рддрдеा рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдкृрд╖्рда рднूрдоि рд▓िрдП рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдПрдХांрдХिрдпों рдоें рдкाрдд्рд░ рдХрдо рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд╡े рдЙрдирдХा рдЪрд░िрдд्рд░ांрдХрди рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рд╡े рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдоाрдирд╕рдкुрдд्рд░ рди рд▓рдЧ рдХрд░ рдЬीрддे-рдЬाрдЧрддे рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдиिрдЬी рдЬीрд╡рди рдХो рдЬीрддे рд╣ुрдП рд▓рдЧрддे рд╣ैं। рдоिрд╢्рд░ рдЬी рдХी рд╕рдо्рд╡ाрджрдпोрдЬрдиा рд╕ाрд░्рдердХ, рдЖрдХрд░्рд╖рдХ, рд╕рд░рд▓, рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд, рдорд░्рдорд╕्рдкрд░्рд╢ी рддрдеा рдиाрдЯрдХीрдп рдЧुрдгों рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рд╣ोрддी рд╣ै।

рдХृрддिрдпाँ

рдиाрдЯрдХ

    рдЕрд╢ोрдХ,
    рд╕ंрди्рдпाрд╕ी ,
    рд░рдХ्рд╖ा рдХा рдорди्рджिрд░,
    рдоुрдХ्рддिрдХा рд░рд╣рд╕्рдп ,
    рдЖрдзी рд░ाрдд,
    рдЧрд░ुрдб़рдз्рд╡рдЬ ,
    рдиाрд░рдж рдХी рд╡ीрдгा,
    рд╡рдд्рд╕рд░ाрдЬ рдФрд░ рджрд╢ाрд╢्рд╡рдоेрдз,
    рд╡िрддрд╕्рддा рдХी рд▓рд╣рд░ें,
    рдЪрдХ्рд░рд╡्рдпुрд╣,
    рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╕्рддрдо्рдн,
    рдЧुрдб़िрдпा рдХा рдШрд░,
    рдоिрд╕्рдЯрд░ рдЕрднिрдорди्рдпु,

рдЕрди्рдп рд░рдЪрдиाрдПँ

    рдЕрди्рддрд░्рдЬрдЧрдд् (рдХрд╡िрддा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)
    рдЕрд╢ोрдХ рд╡рди (рдПрдХांрдХी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣)

рдиिрдзрди

рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрд░ाрдпрдг рдоिрд╢्рд░ рдЬी рдХा рдиिрдзрди рд╕рди 1987 рдоें рд╣ुрдЖ।

Harikrishana Perami


рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг 'рдк्рд░ेрдоी' рдХा рдЬрди्рдо 1908 рдИ. рдХो рдЧुрдиा, рдЧ्рд╡ाрд▓िрдпрд░, рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЗрдирдХा рдкрд░िрд╡ाрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рднрдХ्рдд рдеा рддрдеा рдЗрдирдоें рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддा рдХे рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдеे। рджो рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдоाрддा рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी рдеी। рдк्рд░ेрдо рдХी рдЕрддृрдк्рдд рддृрд╖्рдгा рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╕्рд╡рдпं 'рдк्рд░ेрдоी' рдмрдиा рджिрдпा। рдмंрдзु-рдмांрдзрд╡ों рдХे рдк्рд░рддि рд╕्рдиेрд╣ाрд▓ु, рдоिрдд्рд░ों рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдиुрд░рдХ्рдд, рд╕्рд╡рджेрд╢ाрдиुрд░ाрдЧ, рдордиुрд╖्рдп рдоाрдд्рд░ рдХे рдк्рд░рддि рд╕ौрд╣ाрдПрдж-рдпрд╣ी рдЙрдирдХे рдЕंрддрд░ рдорди рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ै।

 рднाрд╖ा-рд╢ैрд▓ी

рднाрд╖ा -
рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг 'рдк्рд░ेрдоी' рд╕рдлрд▓ рдиाрдЯрдХрдХाрд░ рд╣ैं। рдЖрдкрдХी рднाрд╖ा рд╢ुрдз्рдж рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЦреЬी рдмोрд▓ी рд╣ै। рдЖрдкрдиे рдЕрд╡рд╕рд░, рдкाрдд्рд░, рд╡िрд╖рдп рдЖрджि рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рднाрд╖ा рдХा рд╕рдЯीрдХ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै । рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░  рдЖрдкрдиे рдЕрдкрдиी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рддрдд्рд╕рдо рд╢рдм्рджों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде, рддрджрднрд╡,рджेрд╢рдЬ рдПрд╡ं рдЙрд░्рджू  рдЖрджि рд╢рдм्рджों рдХा рд╕ुрди्рджрд░ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдХिрдпा рд╣ै। рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгрд╢ीрд▓рддा рдЖрдкрдХी  рднाрд╖ा рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै ।

рд╢ैрд▓ी - рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг 'рдк्рд░ेрдоी рдЬी рдиे рд╡िрд╡िрдз рд╢ैрд▓िрдпों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै । рдЗрди्рд╣ोрдиे рдоुрдЦ्рдпрддः рдЧीрдд рдиाрдЯ्рдпрд╢ैрд▓ी рдХा рд╕рдлрд▓ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ंрд╡ाрдж рд╢ैрд▓ी, рднाрд╡ाрдд्рдордХ рд╢ैрд▓ी рдХा рднी рдЕрдкрдиे рдиाрдЯрдХों рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рд╣ै। 'рдк्рд░ेрдоी' рдЬी рдХे рдиाрдЯрдХों рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫंрджрддाрд╡ाрджी рд╢ैрд▓ी рдХा  рд╕рдпрдоिрдд рдПрд╡ं рдЕрдиुрд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ рд╣ै।

 рд░рдЪрдиाрдПँ - 
 
1.рдмрди्рдзрди  (рдиाрдЯрдХ )
2. рдмाрджрд▓ों рдХे рдкाрд░  (рдПрдХांрдХी )
3. рд░рдХ्рд╖ाрдмंрдзрди  ( рдиाрдЯрдХ )


рдоृрдд्рдпु

рд╣рд░िрдХृрд╖्рдг 'рдк्рд░ेрдоी' рдЬी рдХी рдоृрдд्рдпु 1974 рдИ. рдоें рд╣ुрдИ рдеी।
 

Vishnu Prabhakar


рд╡िрд╖्рдгु рдк्рд░рднाрдХрд░ рдХा рдЬрди्рдо 21 рдЬूрди, рд╕рди् 1912 рдХो рдоीрд░ाрдкुрд░, рдЬ़िрд▓ा рдоुрдЬ़рдл़्рдл़рд░рдирдЧрд░ (рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢) рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЗрди्рд╣ें рдЗрдирдХे рдПрдХ рдЕрди्рдп рдиाрдо 'рд╡िрд╖्рдгु рджрдпाрд▓' рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрдирдХे рдкिрддा рдХा рдиाрдо рджुрд░्рдЧा рдк्рд░рд╕ाрдж рдеा, рдЬो рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рдзрдиी рдеे। рдк्рд░рднाрдХрд░ рдЬी рдХी рдоाрддा рдорд╣ाрджेрд╡ी рдкрдв़ी-рд▓िрдЦी рдорд╣िрд▓ा рдеीं, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдоें рдкрд░्рджा рдк्рд░рдеा рдХा рдШोрд░ рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдеा।рд╡िрд╖्рдгु рдк्рд░рднाрдХрд░ рдХी рдЖрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоीрд░ाрдкुрд░ рдоें рд╣ुрдИ рдеी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рди् 1929 рдоें рдЪंрджूрд▓ाрд▓ рдПंрдЧ्рд▓ो-рд╡ैрджिрдХ рд╣ाрдИ рд╕्рдХूрд▓, рд╣िрд╕ाрд░ рд╕े рдоैрдЯ्рд░िрдХ рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХी। рдЗрд╕рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рдиौрдХрд░ी рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдкंрдЬाрдм рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े 'рднूрд╖рдг', 'рдк्рд░ाрдЬ्рдЮ', 'рд╡िрд╢ाрд░рдж' рдФрд░ 'рдк्рд░рднाрдХрд░' рдЖрджि рдХी рд╣िंрджी-рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПँ рднी рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХीं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкंрдЬाрдм рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рд╣ी рдмी.рдП. рдХी рдбिрдЧ्рд░ी рднी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдеी। рд░рднाрдХрд░ рдЬी рдХे рдШрд░ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддि рдЕрдЪ्рдЫी рдирд╣ीं рдеी। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рдеा рдХि рдЙрди्рд╣ें рдХाрдл़ी рдХрдаिрдиाрдЗрдпों рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़ा рдеा। рд╡े рдЕрдкрдиी рд╢िрдХ्рд╖ा рднрд▓ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдпे рдеे। рдЕрдкрдиी рдШрд░ рдХी рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпों рдФрд░ рдЬ़िрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХे рдмोрдЭ рд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡рдпं рдХो рдордЬ़рдмूрдд рдмрдиा рд▓िрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪрддुрд░्рде рд╢्рд░ेрдгी рдХी рдПрдХ рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рдЗрд╕ рдиौрдХрд░ी рдХे рдЬрд░िрдП рдкाрд░िрд╢्рд░рдоिрдХ рд░ूрдк рдоें рдЙрди्рд╣ें рдоाрдд्рд░ 18 рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддिрдоाрд╣ рдХा рд╡ेрддрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рдеा। рд╡िрд╖्рдгु рдк्рд░рднाрдХрд░ рдЬी рдиे рдЬो рдбिрдЧ्рд░िрдпाँ рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी, рддрдеा рдЕрдкрдиे рдШрд░-рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЬ़िрдо्рдоेрджाрд░िрдпों рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдиिрднाрдпा, рд╡рд╣ рдЙрдирдХे рдЕрдердХ рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХा рд╣ी рдкрд░िрдгाрдо рдеा।

рдк्рд░рдоुрдЦ рдХृрддिрдпाँ

рдЙрдкрди्рдпाрд╕ - рдврд▓рддी рд░ाрдд, рд╕्рд╡рдк्рдирдордпी, рдЕрд░्рдзрдиाрд░ीрд╢्рд╡рд░, рдзрд░рддी рдЕрдм рднी рдШूрдо рд░рд╣ी рд╣ै, рдХ्рд╖рдоाрджाрди, рджो рдоिрдд्рд░, рдкाрдк рдХा рдШрдб़ा, рд╣ोрд░ी,

рдиाрдЯрдХ - рд╣рдд्рдпा рдХे рдмाрдж, рдирд╡ рдк्рд░рднाрдд, рдбॉрдХ्рдЯрд░, рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рдкрд░рдЫाрдЗрдпाँ, рдмाрд░рд╣ рдПрдХांрдХी, рдЕрд╢ोрдХ, рдЕрдм рдФрд░ рдирд╣ी, рдЯूрдЯ्рддे рдкрд░िрд╡ेрд╢,

рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ - рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХे рдмाрдж, рдзрд░рддी рдЕрдм рднी рдзूрдо рд░рд╣ी рд╣ै, рдоेрд░ा рд╡рддрди, рдЦिрд▓ोрдиे, рдЖрджि рдФрд░ рдЕрди्рдд्,

рдЖрдд्рдордХрдеा - рдкंрдЦрд╣ीрди рдиाрдо рд╕े рдЙрдирдХी рдЖрдд्рдордХрдеा рддीрди рднाрдЧों рдоें рд░ाрдЬрдХрдорд▓ рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ рд╣ै।

рдЬीрд╡рдиी - рдЖрд╡ाрд░ा рдорд╕ीрд╣ा,

рдпाрдд्рд░ा рд╡ृрддाрди्рдд् - рдЬ्рдпोрддिрдкुрди्рдЬ рд╣िрдоाрд▓рдп, рдЬрдоुрдиा рдЧрди्рдЧा рдХे рдиैрд╣рд░ рдоै।

рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╡ рд╕рдо्рдоाрди

рд╡िрд╖्рдгु рдк्рд░рднाрдХрд░ рдЬी рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рдЪрдиा 'рдЖрд╡ाрд░ा рдорд╕ीрд╣ा' рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЪрд░्рдЪिрдд рдЬीрд╡рдиी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЬीрд╡рдиी рд░рдЪрдиा рдХे рд▓िрдП рдЗрди्рд╣ें 'рдкाрдм्рд▓ो рдиेрд░ूрджा рд╕рдо्рдоाрди', 'рд╕ोрд╡िрдпрдд рд▓ैंрдб рдиेрд╣рд░ू рдкुрд░рд╕्рдХाрд░' рдЬैрд╕े рдХрдИ рд╡िрджेрд╢ी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЗрдирдХा рд▓िрдЦा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдиाрдЯрдХ 'рд╕рдд्рддा рдХे рдЖрд░-рдкाрд░' рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрдирдкीрда рдж्рд╡ाрд░ा 'рдоूрд░्рддि рджेрд╡ी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░' рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣िंрджी рдЕрдХाрджрдоी, рджिрд▓्рд▓ी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рднाрдХрд░ рдЬी рдХो 'рд╢рд▓ाрдХा рд╕рдо्рдоाрди' рднी рдоिрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै। 'рдкрдж्рдо рднूрд╖рдг' рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рднी рдоिрд▓ा, рдХिंрддु рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рднрд╡рди рдоें рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рд╡िрд░ोрдзрд╕्рд╡рд░ूрдк рдЙрди्рд╣ोंрдиे 'рдкрдж्рдо рднूрд╖рдг' рдХी рдЙрдкाрдзि рд╡ाрдкрд╕ рдХрд░рдиे рдШोрд╖рдгा рдХрд░ рджी।

рдиिрдзрди

рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдпрдХाрд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╡िрд╖्рдгु рдк्рд░рднाрдХрд░ рдЬी рдХा рдиिрдзрди 96 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें 11 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2009 рдХो рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдоें рд╣ो рдЧрдпा।[2] рд╣िрди्рджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдЗрд╕ рдЕрдоूрд▓्рдп рдоोрддी рдХे рдЪрд▓े рдЬाрдиे рд╕े рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдПрдХ рдЕрдж्рднुрдд рд╕ूрд░рдЬ рдХा рдЕंрдд рд╣ो рдЧрдпा।
 

Upendranath Ashk


рдЙрдкेрди्рдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдЬी рдХा рдЬрди्рдо рдкंрдЬाрдм рдк्рд░ाрди्рдд рдХे рдЬाрд▓ंрдзрд░ рдирдЧрд░ рдоें 14 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1910 рдХो рдПрдХ рдордз्рдпрдорд╡рд░्рдЧीрдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЕрд╢्рдХ рдЬी рдЫ: рднाрдЗрдпों рдоें рджूрд╕рд░े рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдкिрддा 'рдкрдг्рдбिрдд рдоाрдзोрд░ाрдо' рд╕्рдЯेрд╢рди рдоाрд╕्рдЯрд░ рдеे। рдЬाрд▓ंрдзрд░ рд╕े рдоैрдЯ्рд░िрдХ рдФрд░ рдлिрд░ рд╡рд╣ीं рд╕े рдбी. рдП. рд╡ी. рдХॉрд▓ेрдЬ рд╕े рдЗрди्рд╣ोंрдиे 1931 рдоें рдмी.рдП. рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХी। рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдЕрд╢्рдХ рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдмрдирдиे, рд▓ेрдЦрдХ рдФрд░ рд╕рдо्рдкाрджрдХ рдмрдирдиे, рд╡рдХ्рддा рдФрд░ рд╡рдХीрд▓ рдмрдирдиे, рдЕрднिрдиेрддा рдФрд░ рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯрд░ рдмрдирдиे рдФрд░ рдеिрдпेрдЯрд░ рдЕрдерд╡ा рдл़िрд▓्рдо рдоें рдЬाрдиे рдХे рдЕрдиेрдХ рд╕рдкрдиे рджेрдЦा рдХрд░рддे рдеे।
рдЙрдкेंрдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдиे рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рдк्рд░ाрдп: рд╕рднी рд╡िрдзाрдУं рдоें рд▓िрдЦा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी рдоुрдЦ्рдп рдкрд╣рдЪाрди рдПрдХ рдХрдеाрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ी рд╣ै। рдХाрд╡्рдп, рдиाрдЯрдХ, рд╕ंрд╕्рдорд░рдг, рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдХрд╣ाрдиी, рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдЖрджि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡े рдЦूрдм рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣े। рдЗрдирдоें рд╕े рдк्рд░ाрдп: рд╣рд░ рд╡िрдзा рдоें рдЙрдирдХी рдПрдХ-рджो рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдПрд╡ं рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд░рдЪрдиाрдПं рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рд╡े рдоुрдЦ्рдпрдд: рдХрдеाрдХाрд░ рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкंрдЬाрдмी рдоें рднी рд▓िрдЦा рд╣ै, рд╣िंрджी-рдЙрд░्рджू рдоें рдк्рд░ेрдордЪंрджोрдд्рддрд░ рдХрдеा-рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдЙрдирдХा рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдпोрдЧрджाрди рд╣ै।

рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд░рдЪрдиाрдПँ

рдЙрдкрди्рдпाрд╕ : рдЧिрд░рддी рджीрд╡ाрд░ें, рд╢рд╣рд░ рдоें рдШूрдорддा рдЖрдИрдиा, рдЧрд░्рдо рд░ाрдЦ, рд╕िрддाрд░ों рдХे рдЦेрд▓, рдЖрджि
рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ : рд╕рдд्рддрд░ рд╢्рд░ेрд╖्рда рдХрд╣ाрдиिрдпां, рдЬुрджाрдИ рдХी рд╢ाрдо рдХे рдЧीрдд, рдХाрд▓े рд╕ाрд╣рдм, рдкिंрдЬрд░ा।
рдиाрдЯрдХ: рд▓ौрдЯрддा рд╣ुрдЖ рджिрди, рдмрдб़े рдЦिрд▓ाрдбी, рдЬрдп-рдкрд░ाрдЬрдп, рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдХी рдЭрд▓рдХ, рднँрд╡рд░।
рдПрдХांрдХी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ : рдЕрди्рдзी рдЧрд▓ी, рдоुрдЦрдб़ा рдмрджрд▓ рдЧрдпा, рдЪрд░рд╡ाрд╣े।
рдХाрд╡्рдп : рдПрдХ рджिрди рдЖрдХाрд╢ рдиे рдХрд╣ा, рдк्рд░ाрддःрдк्рд░рджीрдк, рджीрдк рдЬрд▓ेрдЧा, рдмрд░рдЧрдж рдХी рдмेрдЯी, рдЙрд░्рдо्рдоिрдпाँ।
рд╕ंрд╕्рдорд░рдг: рдордг्рдЯो рдоेрд░ा рджुрд╢्рдорди, рдлिрд▓्рдоी рдЬीрд╡рди рдХी рдЭрд▓рдХिрдпाँ
рдЖрд▓ोрдЪрдиा: рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдХी рд╕рд╣рдпाрдд्рд░ा, рд╣िрди्рджी рдХрд╣ाрдиी: рдПрдХ рдЕрди्рддрд░ंрдЧ рдкрд░िрдЪрдп

рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░

рдЙрдкेрди्рдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдЬी рдХो рд╕рди् 1972 рдИ. рдоें 'рд╕ोрд╡िрдпрдд рд▓ैрди्рдб рдиेрд╣рд░ू рдкुрд░рд╕्рдХाрд░' рд╕े рднी рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЙрдкेрди्рдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдХो 1965 рдоें рд╕ंрдЧीрдд рдиाрдЯрдХ рдЕрдХाрджрдоी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рднी рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
 
рдиिрдзрди

рдЙрдкेрди्рдж्рд░рдиाрде рдЕрд╢्рдХ рдЬी рдХा 19 рдЬрдирд╡рд░ी, рд╕рди् 1996 рдИ. рдоें рдиिрдзрди рд╣ो рдЧрдпा рдеा।

Jagdish Chandra Mathur


рдЬрдЧрджीрд╢рдЪрди्рдж्рд░ рдоाрдеुрд░ рдХा рдЬрди्рдо 16 рдЬुрд▓ाрдИ, 1917 рдИ. рдЦुрд░्рдЬा, рдмुрд▓ंрджрд╢рд╣рд░ рдЬ़िрд▓ा, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рд╣ुрдЖ। рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЦुрд░्рдЬा рдоें рд╣ुрдИ। рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдпुрдЗंрдЧ рдХ्рд░िрд╢्рдЪिрдпрди рдХॉрд▓ेрдЬ, рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдФрд░ рдк्рд░рдпाрдЧ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╣ुрдИ। рдк्рд░рдпाрдЧ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХा рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдФрд▒ рдк्рд░рдпाрдЧ рдХे рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рд╣ैं। 1939 рдИ. рдоें рдк्рд░рдпाрдЧ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рдПрдо.рдП. (рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी) рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж 1941 рдИ. рдоें 'рдЗंрдбिрдпрди рд╕िрд╡िрд▓ рд╕рд░्рд╡िрд╕' рдоें рдЪुрди рд▓िрдП рдЧрдП।

рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЬीрд╡рди

рдЕрдз्рдпрдпрдирдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рдЙрдирдХा рд▓ेрдЦрди рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ोрддा рд╣ै। рдЖрд░рдо्рдн рд╕े рд╣ी рдЖрдкрдХी рд░ूрдЪि рдЕрднिрдирдп рдХी рдУрд░ рдеी। рдк्рд░рдпाрдЧ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ाрдд्рд░ рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрдкрдиे рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдиाрдЯрдХों рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा। 1930 рдИ. рдоें рддीрди рдЫोрдЯे рдиाрдЯрдХों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡े рдЕрдкрдиी рд╕ृрдЬрдирд╢ीрд▓рддा рдХी рдзाрд░ा рдХे рдк्рд░рддि рдЙрди्рдоुрдЦ рд╣ुрдП। рдк्рд░рдпाрдЧ рдоें рдЙрдирдХे рдиाрдЯрдХ 'рдЪाँрдж', 'рд░ुрдкाрдн' рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рдЫрдкे рд╣ी, рдмрд▓्рдХि рдЗрди्рд╣ोंрдиे 'рд╡ीрд░ рдЕрднिрдорди्рдпु', рдЖрджि рдиाрдЯрдХों рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा। 'рднोрд░ рдХा рддाрд░ा' рдоें рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ीрдд рд╕ाрд░ी рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░рдпाрдЧ рдоें рд╣ी рд▓िрдЦी рдЧрдИं। рдпрд╣ рдиाрдо рдк्рд░рддीрдХ рд░ूрдк рдоें рд╢िрд▓्рдк рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдиा рджोрдиों рджृрд╖्рдЯिрдпों рд╕े рдоाрдеुрд░ рдХे рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे 'рднोрд░ рдХा рддाрд░ा' рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд╕рдордХाрд▓ीрдирддा рдФрд░ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдк्рд░рддि рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХ्рд░рдорд╢ः рдмрдв़рддी рдЧрдИ рд╣ै। рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों, рдШрдЯрдиाрдУं рдФрд░ рджेрд╢рдХे рд╡िрднिрди्рди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдерд▓ों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдЕрдиुрднрд╡ों рдиे рд╕ृрдЬрди рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдЕрджा рдХी рд╣ै।

рдк्рд░рдоुрдЦ рдХृрддिрдпाँ

рдиाрдЯрдХ

    рднोрд░ рдХा рддाрд░ा' (1946 рдИ.),
    рдХोрдгाрд░्рдХ' (1951 рдИ.),
    рдУ рдоेрд░े рд╕рдкрдиे' (1950 рдИ.)
    рд╢ाрд░рджीрдпा' (1959 рдИं),
    рджрд╕ рддрд╕्рд╡ीрд░ें' (1962 рдИ.), '
    рдкрд░ंрдкрд░ाрд╢ीрд▓ рдиाрдЯ्рдп' (1968 рдИ.),
    рдкрд╣рд▓ा рд░ाрдЬा' (1970 рдИ.)
    рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЬीрдиा рдЬाрдиा' (1972 рдИ.)


рдиिрдзрди
рдЬрдЧрджीрд╢рдЪंрдж्рд░ рдоाрдеुрд░ рдХा рдиिрдзрди 14 рдордИ, 1978 рдХो рд╣ुрдЖ।

Udyshankar bhatt


рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдХा рдЬрди्рдо 8 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1900 рдИ. рдХो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдЙрджрдпрдкुрд░ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рд╡ैрд╕े рдоूрд▓рдд: рд╡े рдирд░ैрд▓ (рдЖрдзुрдиिрдХ рдмांрдЧрд▓ा рджेрд╢) рдХे рдПрдХ рдмंрдЧाрд▓ी рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рддाрд▓्рд▓ुрдХ рд░рдЦрддे рдеे। рдЗрдирдХे рдкिрддा рдХा рдиाрдо рд╢्рдпाрдо рд╢ंрдХрд░ рдЪौрдзрд░ी рдФрд░ рдоाँ рд╣ेрдоांрдЧिрдиी рджेрд╡ी рдеीं। рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдХे рдкिрддा рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡рдХीрд▓ рдеे, рдЬो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд╣ी рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб़ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХे рдпрд╣ाँ рдХाрд░्рдпрд░рдд рдеे। рдоाँ рд╣ेрдоांрдЧिрдиी рджेрд╡ी рдПрдХ рдмंрдЧाрд▓ी рдЬ़рдоींрджाрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдеीं। рдЙрджрдп рдХे рдкिрддा рдХो рдирд╡ाрдмों рдж्рд╡ाрд░ा 'рд╣рд░рдЪौрдзрд░ी' рдХी рдЙрдкाрдзि рджी рдЧрдИ рдеी, рдХिंрддु рдЙрди्рд╣ोंрдиे 'рд╣рд░рдЪौрдзрд░ी' рдоें рд╕े 'рд╣рд░' рдХो рд╣рдЯा рджिрдпा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдиाрдо рдХे рд╕ाрде рд╕िрд░्рдл़ 'рдЪौрдзрд░ी' рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиा рд╣ी рдкрд╕рди्рдж рдХिрдпा।рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдХे рдкिрддा рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рдоाрдиे рд╣ुрдП рд╡िрдж्рд╡ाрди् рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे 'рдХрд▓рдХрдд्рддा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп' рд╕े рд╕्рдиाрддрдХ рдХी рдЙрдкाрдзि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдеी। рдмाрдж рдоें рд╡े 'рдСрдХ्рд╕рдлोрд░्рдб рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп' рдоें рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдЧрдпे рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рд╡े 'рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдСрдл़ рдл़िрд▓ोрд╕рдл़ी' рдмрдиे। рдкिрддा рдХो рдЕрдкрдиे рдХाрдо рдХे рд╕िрд▓рд╕िрд▓े рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдШूрдордиा рдкрдб़рддा рдеा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдкрд░िрд╡ाрд░ рдиे рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕рдордп рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдХे рдоाрдоा рдХे рдШрд░ рдирд╕рд░рддрдкुрд░ рдоें рдЙрдирдХी рдоाँ рдФрд░ рднाрдЗрдпों рдХे рд╕ाрде рд╡्рдпрддीрдд рдХिрдпा। рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рднी рд╡िрднिрди्рди рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рд╣ुрдИ рдеी, рдЬिрдирдоें рдирд╕рд░рддрдкुрд░, рдЧाрдЬ़ीрдкुрд░, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдФрд░ рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб़ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдЕрдкрдиे рдЧाрдЬ़ीрдкुрд░ рдХे рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдиे рдЕрдкрдиे рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдПрд╡ं рд╢िрд▓्рдкрдХрд▓ा рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдЕंрдмिрдХा рдЪрд░рдг рдоुрдЦोрдкाрдз्рдпाрдп рд╕े рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рдл़ोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл़ी рдХी рднी рдмрдЦूрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी рдеी।

рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдиे рднाрд░рддीрдп рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдиृрдд्рдп рдХे рдХिрд╕ी рднी рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рдХोрдИ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдирд╣ीं рд▓िрдпा рдеा, рдЙрдирдХी рдк्рд░рд╕्рддुрддिрдпां рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдеीं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдХрдо рдЙрдо्рд░ рд╕े рд╣ी рд╡े рднाрд░рддीрдп рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдФрд░ рд▓ोрдХ рдиृрдд्рдп рд╢ैрд▓िрдпों рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрддे рд░рд╣े рдеे, рдпूрд░ोрдк рдоें рд░рд╣рдиे рдХे рджौрд░ाрди рд╡े рдмैрд▓े рд╕े рдЗрддрдиे рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ुрдП рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджोрдиों рд╢ैрд▓िрдпों рдХे рддрдд्рд╡ों рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рдиृрдд्рдп рдХी рдПрдХ рдирдпी рд╢ैрд▓ी рдХी рд░рдЪрдиा рдХрд░рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХрд░ рд▓िрдпा рдЬिрд╕े рд╣ाрдИ-рдбांрд╕ (hi-dance) рдХрд╣ा рдЧрдпा।рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдиे 'рднाрд░рддीрдп рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдиृрдд्рдп' рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдкों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рддीрдХों рдХो рдиृрдд्рдп рд░ूрдк рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдоें рд░ाрдЬрдкूрдд рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдФрд░ рдоुрдЧ़рд▓ рдЪिрдд्рд░рдХрд▓ा рдХी рд╢ैрд▓िрдпों рдХा рдЧрдо्рднीрд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдм्рд░िрдЯेрди рдоें рдЕрдкрдиे рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХे рджौрд░ाрди рд╡े рдиृрдд्рдп рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХрдИ рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдпे। рдмाрдж рдоें рд╡े рдл़्рд░ाँрд╕ीрд╕ी рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╡рдЬीрдлे 'рдк्рд░िрдХ्рд╕ рдбी рд░ोрдо' рдкрд░ рдХрд▓ा рдоें рдЙрдЪ्рдЪ-рд╕्рддрд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд▓िрдП рд╡े рд░ोрдо рдЪрд▓े рдЧрдП। рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХे рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдХे рд╕ाрде рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдХा рд╕ंрдкрд░्рдХ рдмрдв़рддा рдЪрд▓ा рдЧрдпा। рд╕ाрде рд╣ी рднाрд░рддीрдп рдиृрдд्рдп рдХрд░рдиे рдХो рдПрдХ рд╕рдордХाрд▓ीрди рд░ूрдк рджेрдиे рдХा рдЙрдирдХा рд╡िрдЪाрд░ рднी рдордЬрдмूрдд рд╣ुрдЖ।

рдХृрддिрдпाँ

рдЙрджрдпрд╢ंрдХрд░ рднрдЯ्рдЯ рдХी рд░рдЪрдиाрдПं рд╣ैं - рддрдХ्рд╖рд╢िрд▓ा, рд░ाрдХा, рдоाрдирд╕ी, рд╡िрд╕рд░्рдЬрди, рдЕрдоृрдд рдФрд░ рд╡िрд╖, рдЗрдд्рдпाрджि, рдпुрдЧрджीрдк, рдпрдеाрд░्рде рдФрд░ рдХрд▓्рдкрдиा, рд╡िрдЬрдпрдкрде, рдЕрди्рддрд░्рджрд░्рд╢рди : рддीрди рдЪिрдд्рд░, рдоुрдЭрдоें рдЬो рд╢ेрд╖ рд╣ै(рдХाрд╡्рдп)।

рд╡рд╣ рдЬो рдоैंрдиे рджेрдЦा, рдирдП рдоोрдб़, рд╕ाрдЧрд░, рд▓рд╣рд░ें рдФрд░ рдордиुрд╖्рдп, рд▓ोрдХ-рдкрд░рд▓ोрдХ, рд╢ेрд╖-рдЕрд╢ेрд╖ (рдЙрдкрди्рдпाрд╕)

рдкुрд░рд╕्рдХाрд░

    1960: рд╕ंрдЧीрдд рдиाрдЯрдХ рдЕрдХाрджрдоी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ - 'рдХ्рд░िрдПрдЯिрд╡ рдбांрд╕ (рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдиृрдд्рдп)'
    1962: рд╕ंрдЧीрдд рдиाрдЯрдХ рдЕрдХाрджрдоी рдлेрд▓ोрд╢िрдк
    1971: рдкрдж्рдо рд╡िрднूрд╖рдг
    1975: рджेрд╕ीрдХोрдХोрдЯ्рдЯрдо, рд╡िрд╢्рд╡ рднाрд░рддी рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп

рдиिрдзрди

'рднाрд░рддीрдп рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдиृрдд्рдп' рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рдоंрдЪ рдкрд░ рдЦ्рдпाрддि рджिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрджрдп рд╢ंрдХрд░ рдХा рдиिрдзрди 26 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 1977 рдИ. рдХो рдХोрд▓рдХाрддा рдоें рд╣ुрдЖ।